~ * Και χωρίς τα φτερά δεν φοβάμαι
το γαλάζιο ζεστή αγκαλιά
στα ψηλά τα βουνά να κοιμάμαι
στο Αιγαίο να δίνω φιλιά.....
Λευτεριά στους ανέμους ζητάω
έχω πάψει να είμαι θνητός
ανεβαίνω ψηλά κι αγαπάω
δίχως σώμα χρυσός αετός.........* ~
Σημαντική
αύξηση, που αξίζει τον χαρακτηρισμό της «έκρηξης» σημειώνουν οι ευρεσιτεχνίες
που έχουν να κάνουν με την ανάγνωση εγκεφαλικών κυμάτων, καθιστώντας δόκιμο να
υποθέσει κανείς ότι η στιγμή της καθιέρωσης του ελέγχου μέσω σκέψης για τη χρήση
συσκευών ευρείας χρήσης δεν βρίσκεται μακριά.
Όπως
αναφέρεται σε σχετικό δημοσίευμα του BBC, λιγότερες από 400 πατέντες
«νευροτεχνολογίας» κατοχυρώνονταν ετησίως κατά τα έτη από το 2000 ως το 2009,
σύμφωνα με την εταιρεία ερευνών SharpBrains- ωστόσο ο αριθμός διπλασιάστηκε,
φτάνοντας τις 800, το 2010, ενώ 1.600 τέτοιες πατέντες κατοχυρώθηκαν στις ΗΠΑ
το 2014.
Τις
περισσότερες κατέχει η εταιρεία ερευνών Nielsen – 100- ενώ η Microsoft
βρίσκεται στο 89, με πατέντες που αφορούν σε λογισμικό που μπορεί να
αξιολογήσει διανοητικές καταστάσεις.
Η
επέκταση σε μη ιατρικές χρήσεις αντιπροσωπεύει την αυγή της εποχής της
εξάπλωσης της νευροτεχνολογίας, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της
SharpBrains, Αλβάρο Φερνάντεζ. «Η νευροτεχνολογία έχει πάει πολύ πέρα από την
Ιατρική, με μη ιατρικές εταιρείες, συχνά χωρίς να είναι γνωστές, να αναπτύσσουν
νευροτεχνολογίες για να βελτιώσουν την εργασία και τη ζωή» ανέφερε.
Επίσης,
έχει σημειωθεί αύξηση του αριθμού των εταιρειών όπως η Thync- μια startup που
εργάζεται πάνω στη σύνδεση του εγκεφάλου με αισθητήρες που μπορούν να αλλάξουν
τη διάθεση, όπως για παράδειγμα ο καφές ή ένα energy drink.
Επίσης,
γίνονται, όπως ήταν αναμενόμενο, κινήσεις προς την κατεύθυνση του ελέγχου
βιντεοπαιχνιδιών μέσω εγκεφαλικών κυμάτων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη
συνεργασία μεταξύ της Emotiv και του ΙΕΕΕ (Institute of Electrical and
Electronics Engineers).
Ακόμη,
πολλές εταιρείες πειραματίζονται με την ηλεκροεγκεφαλογραφία (EEG) – την
τεχνολογία καταγραφής ηλεκτρικής δραστηριότητας στον εγκέφαλο μέσω αισθητήρων
στο κρανίο- για σκοπούς marketing, όπως να γίνεται αντιληπτό το τι σκέφτεται
ένας πελάτης για ένα νέο προϊόν ή διαφήμιση.
Τα
δεδομένα σε ένα σημαντικό κομμάτι της βιομηχανίας καλλυντικών- αυτό των
δοκιμών- αλλάζει η L'Oreal USA, η οποία ανακοίνωσε συνεργασία με την εταιρεία
του χώρου της 3-D βιοεκτύπωσης Organovo Holdings.
Η
συνεργασία αυτή αποτελεί την πρώτη εφαρμογή της τεχνολογίας της Organovo για
σκοπούς χρήσης συνθετικού δέρματος, που έχει παραχθεί μέσω 3-D εκτύπωσης, για
αξιολόγηση και δοκιμές προϊόντων.
Το
εγχείρημα αποτελεί καρπό της συνεργασίας μεταξύ του Technology Incubator της
L'Oreal και της Organovo. «Αναπτύξαμε το Technology Incubator για να
ανακαλύπτουμε ριζοσπαστικές καινοτομίες σε βιομηχανίες, που έχουν τη δυνατότητα
να αλλάξουν τη βιομηχανία της ομορφιάς» λέει ο Γκιβ Μπαλούχ, αντιπρόεδρος του
Incubator.
«Η
Organovo έχει ανοίξει νέους ορίζοντες με το 3-D bioprinting, περιοχή που
ενισχύει την πρωτοποριακή δουλειά της L'Oreal στην έρευνα και εφαρμογή
συνθετικού δέρματος για τα τελευταία 30 χρόνια. Η συνεργασία μας όχι απλά θα
φέρει νέες προηγμένες on vitro μεθόδους για την αξιολόγηση της ασφάλειας
προϊόντων και των επιδόσεων, αλλά επίσης είναι απεριόριστες οι δυνατότητες για
αυτό το νέο πεδίο έρευνας και τεχνολογίας».
Η
τεχνολογία τρισδιάστατης βιοεκτύπωσης της Organovo επιτρέπει την
αυτοματοποιημένη, αναπαράξιμη δημιουργία ζωντανού ανθρώπινου ιστού, που
μιμείται τη μορφή και τη λειτουργία των φυσικών ιστών του σώματος.
Σημείωνεται
πως, επί της παρούσης, η L'Oreal δραστηριοποιείται στον τομέα της καλλιέργειας
δέρματος από ιστούς που έχουν αποκτηθεί μέσω δωρεών από ανθρώπους που έχουν
υποβληθεί σε επεμβάσεις πλαστικής χειρουργικής.
Η
Organovo είναι μια από τις πρώτες εταιρείες παγκοσμίως που έχουν προσφέρει στο
εμπόριο ανθρώπινα όργανα τα οποία έχουν δημιουργηθεί μέσω 3-D εκτύπωσης, προσελκύοντας
πάνω της τα φώτα της δημοσιότητας.
Πέρυσι
είχε ανακοινώσει ότι είχε έτοιμο προς διάθεση 3-D printed συκώτι, κάτι που είχε
γίνει δεκτό με σκεπτικισμό από ειδικούς του χώρου.
Ωστόσο,
το δέρμα θεωρείται «ευκολότερο», και η καθιέρωση της παραγωγής και χρήσης του
θα άνοιγε τον δρόμο για καινοτομίες στην Ιατρική, όπως, για παράδειγμα, στη
δημιουργία νέου δέρματος για θύματα πυρκαγιών κλπ.
Ένα
πρακτικό πρόβλημα ήταν η αιτία για τη νέα περιγραφή της πραγματικότητας σε
επίπεδο μικρόκοσμου, την οποία διατύπωσε ο καθηγητής χημείας και βιοχημείας
Μπιλ Πουαριέ από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Τέξας.
Η
θεωρία του επιστήμονα καταφέρνει να εξηγήσει τις παράδοξες ιδιότητες των
σωματιδίων σε ατομική και υποατομική κλίμακα, χωρίς να χρειάζεται γι’ αυτό τις
«εξωτικές» έννοιες της κβαντικής φυσικής. Ωστόσο, προϋποθέτει πως αυτές οι
ιδιότητες οφείλονται στην ύπαρξη παράλληλων συμπάντων, τα οποία αλληλεπιδρούν
με το δικό μας.
Σύμφωνα
με την κβαντική φυσική, ο κόσμος σε ατομικό και υποατομικό επίπεδο διαφέρει
ριζικά από την εμπειρία που έχουμε όλοι μας αλληλεπιδρώντας με καθημερινά
αντικείμενα, αφού τα σωματίδια παρουσιάζουν και χαρακτηριστικά κυμάτων.
Έτσι,
για παράδειγμα, αντί να βρίσκονται ανά πάσα στιγμή σε ένα αυστηρά καθορισμένο
σημείο στον χώρο, το οποίο μπορεί να βρεθεί πειραματικά, μετρώντας τη θέση τους
θα προκύψει κάποιο από τα αρκετά διαφορετικά σημεία που «καταλαμβάνουν»
ταυτόχρονα.
Το
μαθηματικό εργαλείο που περιγράφει τη συμπεριφορά των σωματιδίων, υπολογίζοντας
μεταξύ άλλων την πιθανότητα να προκύψει κάποιο από αυτά τα σημεία κατά τη
μέτρηση, ονομάζεται κυματοσυνάρτηση. Διατυπωμένη από τον Αυστριακό φυσικό Έρβιν
Σρέντινγκερ τη δεκαετία του 1920, αυτή η μαθηματική εξίσωση προσδιορίζει την
πιθανότητα να βρούμε το σωματίδιο σε κάθε σημείο του χώρου κάποια δεδομένη
χρονική στιγμή.
Επιστήμονες
σαν τον Πουαριέ χρησιμοποιούν εδώ και δεκαετίες τις κυματοσυναρτήσεις για να
κατανοήσουν τις χημικές αντιδράσεις και να κάνουν προβλέψεις. Μάλιστα, οι
προβλέψεις αυτές συμφωνούν με το πείραμα, κάτι που αποδεικνύει πως η
κβαντομηχανική αποτελεί μια θεμελιωμένη θεωρία.
Ωστόσο,
ο Πουαριέ ανέπτυξε μια εναλλακτική θεωρία, η οποία μπορεί να εξηγήσει εξίσου
καλά τις «παράδοξες» ιδιότητες του μικρόκοσμου. Σύμφωνα με αυτήν, τα σωματίδια
δεν έχουν και κυματικά χαρακτηριστικά, αλλά αυτές οι ιδιότητες προκύπτουν από
την αλληλεπίδραση των σωματιδίων του δικού μας σύμπαντος, με σωμάτια από άλλα
παράλληλα σύμπαντα.
Η
θεωρία ονομάζεται «Πολλαπλοί Αλληλεπιδρώντες Κόσμοι» και, παρόλο που μοιάζει με
σενάριο επιστημονικής φαντασίας, είναι συνεπής από μαθηματική άποψη, ενώ εξηγεί
ακόμη και τα πιο «αλλόκοτα» φαινόμενα, όπως τον κβαντικό συσχετισμό ή
διεμπλοκή.
Στα
πλαίσιά της, τα σωματίδια έχουν αυστηρά καθορισμένες, αν και διαφορετικές,
θέσεις σε κάθε έναν από αυτούς τους «κόσμους». Το αποτέλεσμα είναι, στο δικό
μας σύμπαν, να φαίνεται σαν να καταλαμβάνουν πάνω από ένα σημείο του χώρου, ανά
πάσα στιγμή.
Καθώς
πρόκειται για θεωρητικό μοντέλο, δεν αποδεικνύει ούτε πως τα σωματίδια δεν
έχουν κυματικά χαρακτηριστικά, ούτε ότι υπάρχουν αυτοί οι παράλληλοι κόσμοι.
Παρ’ όλα αυτά, το γεγονός ότι καταλήγει στις ίδιες προβλέψεις με την κβαντική
φυσική σημαίνει πως είναι «ανοικτό» το ενδεχόμενο να ισχύουν οι υποθέσεις της,
και μάλιστα με τον ίδιο βαθμό βεβαιότητας με την κβαντική εξήγηση του
μικρόκοσμου.
Όπως
λέει ο ίδιος στο σάιτ του Τεχνολογικού Πανεπιστήμιου του Τέξας, «Προς το παρόν,
δεν μπορούμε να πούμε ότι καταρρίπτεται η περιγραφή των σωματιδίων με όρους
κυμάτων. Αυτό όμως που ισχύει είναι πως δεν είναι απαραίτητη, αφού έχουμε βρει
ένα εναλλακτικό μαθηματικό μοντέλο που παρέχει τις ίδιες πληροφορίες. Από αυτό
το μοντέλο προκύπτει η ύπαρξη των πολλαπλών κόσμων, που αντικαθιστά τις
κυματοσυναρτήσεις».
Αν
και η ύπαρξη των πολλαπλών κόσμων έχει υποστηριχθεί από τη δεκαετία του 1950, η
διαφορά στην προσέγγιση του Πουαριέ είναι πως τα πολλαπλά σύμπαντα δεν
αποτελούν μεταγενέστερη προσθήκη, με σκοπό την εναλλακτική ερμηνεία της
πιθανοκρατικής φύσης της κβαντικής θεωρίας, αλλά προκύπτουν εξαρχής από τις
μαθηματικές εξισώσεις.
Δύο
ακόμη διαφορές είναι πως αυτές οι εξισώσεις καθιστούν περιττή την περιγραφή των
σωματιδίων με όρους κυμάτων, ενώ οι πολλαπλοί κόσμοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Όσο
για το πώς μοιάζουν αυτοί οι παράλληλοι κόσμοι, ο χημικός λέει πως η θεωρία δεν
παρέχει καμία πληροφορία. «Δεν μπορεί να αποδειχθεί, για παράδειγμα, πως σε ένα
τέτοιο σύμπαν ίσως είμαι πρόεδρος των ΗΠΑ», σημειώνει.
«Με
βάση τη θεωρία, οι μόνοι κόσμοι με τους οποίους αλληλεπιδρά το σύμπαν μας
βρίσκονται σε τόσο μικρή απόσταση που δεν μπορούμε να τους διακρίνουμε, με
εξαίρεση την ατομική και υποατομική κλίμακα. Από την άλλη μεριά, δεν
αποκλείεται να υπάρχουν πιο απομακρυσμένα σύμπαντα, τα οποία έχουν διαφορετικές
μακροσκοπικές ιδιότητες. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία άμεση απόδειξη για κάτι
τέτοιο, και ούτε θα μπορούσε να υπάρξει σύμφωνα με τη θεωρία, ακόμη κι αν
πρόκειται για ένα σενάριο που όντως ισχύει».
Το
βίντεο εξετάζει το πώς θα πρέπει να έμοιαζε ο ήχος και η μουσική του
αρχαιότερου παγκοσμίως γνωστού τραγουδιού, του οποίου σώζονται πλήρως και οι
στίχοι και η μουσική πάνω σε επιτύμβια κυλινδρική στήλη του 200 πχ. Το τραγούδι
αποτυπώθηκε πάνω στη στήλη από τον Σείκιλος, και ανακαλύφθηκε το 1883 στην
τουρκική πόλη Αϊδίνιο, όπως είναι το σύγχρονο όνομα των αρχαίων Τραλλέων της
Μικράς Ασίας. Μάλιστα, κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής καταστροφής του 1922
η στήλη χάθηκε και πολλά χρόνια αργότερα ξαναβρέθηκε σε έναν κήπο τουρκικού
σπιτιού. Σήμερα βρίσκεται στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας στην Κοπεγχάγη.
“Οσον ζής φαίνου,
Μηδέν
όλως σύ λυπού
Προς
ολίγον εστί το ζήν
Το
τέλος ο χρόνος απαιτεί”.
(“Όσο
ζεις, να λάμπεις
Μη
λυπάσαι καθόλου
Η
ζωή είναι σύντομη
Ο
χρόνος οδηγεί στο τέλος”)
Η
αρχαιότερη, ολοκληρωμένη μουσική σύνθεση (με μουσική σημειογραφία) στον κόσμο,
που έχει ανακαλυφθεί, μέχρι τώρα.
Πρόκειται
για επιτάφια επιγραφή που ένας λυρικός ποιητής και μουσικός των ελληνιστικών
χρόνων, ο Σείκιλος, αφιέρωσε στη γυναίκα του, Ευτέρπη, πάνω σε μια μικρή
στρογγυλή μαρμάρινη στήλη, χρονολογούμενη από τον 2ο αι. π.Χ
.Ανακαλύφθηκε
από το W. Μ. Ramsay το 1883, κοντά στις αρχαίες Τράλλεις της Μ. Ασίας. Η στήλη
χάθηκε κατά τη διάρκεια του ολοκαυτώματος της Μικράς Ασίας (1922), αλλά αργότερα
βρέθηκε πάλι, σπασμένη στη βάση της.
Μια
γυναίκα τη χρησιμοποιούσε ως ανθοστήλη στον κήπο της, και η βάση ήταν κομμένη
οριζόντια. Σήμερα εκτίθεται στο εθνικό μουσείο της Δανίας.
Το
ποιητικό κείμενο της επιγραφής αποτελείται από δύο μέρη: το πρώτο, χωρίς
μελωδία, είναι η αφιέρωση.
“Εικών
η λίθος ειμί, τίθησί με Σείκιλος ένθα μνήμης αθανάτου, σήμα πολυχρόνιον”
(Εικόνα
είμαι, αυτή η πέτρα· ο Σείκιλος με αφιερώνει σε αθάνατη μνήμη, ένα μνημείο για
πολλά χρόνια).
Το
δεύτερο μέρος, το κυρίως επιτάφιο, με μουσική, είναι οι στίχοι, την μετάφραση
των οποίων είδαμε στην αρχή.
Το
επιτάφιο τελειώνει με τις λέξεις ” Σείκιλος-Ευτέρ[πη] ” (ο Σείκιλος στην
Ευτέρπη).
Οι
νότες της αρχαιοελληνικής σημειογραφίας δεν ήταν παρά γράμματα που γράφονταν
πάνω από τις συλλαβές των στίχων, ενώ οι χρονικές αξίες συμβολίζονταν με
κάποιες γραμμές που γράφονταν πάνω από τα γράμματα (π.χ. ένας χρόνος = καμία
γραμμή πάνω από το γράμμα, δύο χρόνοι = μία παύλα πάνω από το γράμμα, τρεις
χρόνοι = μια γωνία και ένας κύκλος κτλ.)
Στην
παραπάνω εικόνα διακρίνονται καθαρά τα μουσικά σύμβολά πάνω από τις συλλαβές
και στην κορυφή της σελίδας, η μελωδία “μεταφρασμένη” στη σημερινή δυτική
σημειογραφία.
Το
όνομά του Σεικίλου έγινε γνωστό χάρη σε μια επιτάφια επιγραφή πού βρέθηκε κοντά
στις αρχαίες Τράλλεις της Μ. Ασίας. Tο επιτάφιο του Σεικίλου, χρονολογούμενο
από τον 2ο αι. π.Χ. ως τον 1ο μ.Χ.· ανακαλύφθηκε από το W. Μ. Ramsay το 1883,
χαραγμένο σε επιτύμβια πέτρα, «μια μικρή στρογγυλή μαρμάρινη στήλη, που ανήκε
στον κ. Purser και μεταφέρθηκε από το Αιδίνιο», καθώς έγραφε (Bulletin de
Correspondance Hellenique VIII, 1883, 277). Το Αιδίνιο βρίσκεται κοντά στην
αρχαία πόλη Τράλλεις της Μ. Ασίας, γι” αυτό και το Επιτάφιο είναι γνωστό και ως
Επιγραφή των Τράλλεων (Tralleis Inscription). Η μικρή επιτύμβια στήλη ήταν
εκτεθειμένη ως το 1922 στη συλλογή του Young στον Μπουτζά, προάστιο της
Σμύρνης, όπου ο Laumonier, μέλος της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, μπόρεσε να τη φωτογραφίσει.
Για πρώτη φορά, τη δημοσίευσε στο Bulletin de Correspondance Hellenique XLVIII,
50. Η στήλη χάθηκε μετά την πυρπόληση της Σμύρνης, 13 Σεπτ. 1923 (πρβ. Th.
Reinach, La mus. gr. σσ.
191-192· Emile Martin, Trois documents de mus.gr., Παρίσι 1953, σ. 49, καιφωτογραφίατηςστήλης). Η Επιγραφή αποτελείται από δύο μέρη, από
τα οποία το δεύτερο είναι το Επιτάφιο με μουσική· ο Ramsay, ωστόσο, «δεν
κατάλαβε, καθώς γράφει, τη σημασία αυτών των μικρών γραμμάτων που βρίσκονταν
πάνω από τις γραμμές του δεύτερου μέρους». Ο δρ Carl Wessely ήταν ο πρώτος που
ανακάλυψε πως αυτά τα «γράμματα» ήταν στην πραγματικότητα μουσικές νότες·
μετέγραψε τη μουσική στη νεότερη σημειογραφία και δημοσίευσε και τις δύο, την
Επιγραφή και τη μεταγραφή του, με σχόλια στο Antike Reste griechischer Musik
(1891, σσ. 17-26· η μουσική στις σελίδες 21-24). Συζήτησε το θέμα της Επιγραφής
με τον Ch.-Em. Ruelle στη Revue des Etudes Grecques (V, 1892, 265-280). Το
Επιτάφιο δημοσιεύτηκε πολλές φορές· μπορούν να αναφερθούν οι ακόλουθες: (1) D.
Β. Monro The Modes of Ancient Greek Music 89-90 (η μεταγραφή Wessely) με μια
σημαντική διόρθωση στο τέλος της τελευταίας λέξης (απαιτεί la-fa δίεση) που
πρότεινε ο J. Α. R. Munro (ό.π. σ. 145)· (2) C. v. Jan, Mus. script. Gr. σσ.
452-453, και Συμπλήρωμα, αρ. 4, Sicili epitaphium σ. 38 (στο Συμπλήρωμα το
τέλος είναι διορθωμένο [οι τρεις νότες, la-fa δίεσ.-mi, αντί la-fa δίεσ.], όπως
στου Monro, παραπάνω)· (3) Th. Reinach La mus. gr. 191-192. Η μελωδία,
αποτελούμενη από 37 νότες συνολικά και με έκταση μιας ογδόης, είναι αυτή
καθαυτή πλήρης και έχει μια ξεχωριστή χάρη για μας. Όπως λέει οReinach, «είναι
το πιο πλήρες και πιο ευανάγνωστο δείγμα της αρχαίας γραφής που έφτασε σε μας«.
Το ποιητικό κείμενο της επιγραφής αποτελείται από δύο μέρη: το πρώτο, χωρίς μουσική,
είναι η αφιέρωση: «Εικών ή λίθος ειμί, τίθησί με Σείκιλος ένθα μνήμης αθανάτου,
σήμα πολυχρόνιον» [Εικόνα είμαι, παρά πέτρα· ο Σείκιλος με τοποθέτησε στη θέση
της αθάνατης μνήμης, ένα μνημείο για πολλά χρόνια]. Το δεύτερο μέρος, το κύριο
επιτάφιο, με μουσική, είναι ένα μικρό εγκώμιο: Οσον ζής φαίνου, Μηδέν όλως σύ
λυπού Προς ολίγον εστί το ζήν Το τέλος ο χρόνος απαιτεί. —————–
Όσο
ζεις, φαίνου [να χαίρεσαι], Μη λυπάσαι διόλου, Η ζωή είναι σύντομη, Ο χρόνος
οδηγεί στο τέλος.
Το
επιτάφιο τελειώνει με τις λέξεις Σείκιλος–Ευτέρ[πη] (ο Σείκιλος στην Ευτέρπη).
Ιάπωνες
και αμερικανοί νευροεπιστήμονες κατάφεραν να επαναφέρουν στον εγκέφαλο
ποντικιών μνήμες που φαίνονταν οριστικά χαμένες λόγω σοβαρής αμνησίας. Οι
ερευνητές ανέπτυξαν μια επαναστατική τεχνική στην οποία εξέθεσαν νευρώνες σε
φως το οποίο ενεργοποίησε τον μηχανισμό της μνήμης επαναφέροντας αναμνήσεις. Το
επίτευγμα μπορεί μελλοντικά να βοηθήσει στη θεραπεία ανθρώπων με ανάλογα
προβλήματα απώλειας μνήμης.
Η
τεχνική
Ερευνητές
του ιαπωνικού Ινστιτούτου Επιστημών του Εγκεφάλου RIKEN και του Τμήματος
Βιολογίας του Πανεπιστημίου ΜΙΤ των ΗΠΑ, με επικεφαλής τον Σουσούμου Τονεγκάβα
έδωσαν στα πειραματόζωα ένα φάρμακο, το οποίο τα εμπόδισε να δημιουργήσουν
αναμνήσεις για ένα γεγονός που τους προκαλούσε φόβο. Όταν όμως, στη συνέχεια,
οι επιστήμονες ενεργοποίησαν με φως εκείνους τους νευρώνες που σχηματίζουν τις
αναμνήσεις, τότε οι τελευταίες επανήλθαν.
Όπως
ανέφεραν οι ερευνητές, σε μερικές τουλάχιστον περιπτώσεις αμνησίας, οι
αναμνήσεις μπορεί να μην έχουν διαγραφεί οριστικά, απλώς ο εγκέφαλος αδυνατεί
να τις ανακαλέσει και έτσι να τις ξαναθυμηθεί. Η νέα οπτογενετική τεχνική δίνει
«φωτεινή» χείρα βοηθείας στον εγκέφαλο, ώστε να κάνει την ανάκληση της
ανάμνησης. Αν η μέθοδος επιβεβαιωθεί και στους ανθρώπους, τότε θα ανοίξει
παράθυρο ελπίδας για όσους πάσχουν από αμνησία, π.χ. λόγω τραύματος στον
εγκέφαλο, νόσου Αλτσχάιμερ ή άλλης νευροεκφυλιστικής διαταραχής.
Ο
ιός
Το
«μυστικό» της νέας ελπιδοφόρας τεχνικής συνίσταται στην εισαγωγή -μέσω ενός
αβλαβούς ιού- γονιδίων στα εγκεφαλικά κύτταρα (νευρώνες), έτσι ώστε αυτά να
παράγουν πλέον μια φωτοευαίσθητη πρωτεΐνη, η οποία κάνει τα κύτταρα να
ενεργοποιούνται υπό την επίδραση του φωτός.
Οι
ερευνητές έκαναν ήπιο ηλεκτροσόκ στα πειραματόζωα, ώστε να τους δημιουργήσουν
μια ανάμνηση φόβου σε έναν συγκεκριμένο χώρο. Όταν τα ποντίκια επέστρεφαν στον
ίδιο χώρο, ακόμη και χωρίς επανάληψη του ηλεκτροσόκ, πάγωναν από τον φόβο τους
λόγω της ανάμνησης.
Όταν
όμως οι επιστήμονες έδωσαν στα ποντίκια μια χημική ουσία που μπλόκαρε τον
σχηματισμό αναμνήσεων στους νευρώνες, τότε τα ζώα δεν θυμούνταν το ηλεκτροσόκ
και έτσι δεν φοβούνταν πια τον χώρο όπου αυτό είχε λάβει χώρα. Ο φόβος (και η
μνήμη του) τελικά επανήλθε, όταν μέσω του φωτός ενεργοποιήθηκαν οι αντίστοιχοι
νευρώνες, που είχαν «αποθηκεύσει» το εκφοβιστικό συμβάν. Το επίτευγμα
δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Science».
Μικρό
βιογραφικό για το στοιχείο φέρμιο. Κάθε Κυριακή «Το Βήμα» μάς ταξιδεύει και σε
μια άλλη γωνιά του περιοδικού πίνακα.
Βίος
και πολιτεία
«Είναι
αγόρι». Αυτό το μήνυμα έστελνε την 1η Νοεμβρίου 1952 ο πατέρας της «βόμβας
υδρογόνου» Εντουαρντ Τέλερ σε μια συνεργάτιδά του στο ίδιο πείραμα που
βρισκόταν στο Αλαμο. Εκείνος παρατηρούσε από το Μπέρκλεϊ στην Καλιφόρνια τον
δείκτη ενός σεισμογράφου καθώς πραγματοποιούσε ένα τεράστιο άλμα τη στιγμή της
δοκιμαστικής έκρηξης χιλιάδες χιλιόμετρα πιο μακριά επάνω σε ένα κοραλλιογενές
σύμπλεγμα νησιών του Ειρηνικού ωκεανού, την ατόλη Ενεουέτακ.
Το
μέγεθος της έκρηξης τον είχε πείσει ότι όλα είχαν πάει καλά. Ο Τέλερ ήταν ο
εισηγητής στην αμερικανική κυβέρνηση μιας βόμβας που θα ήταν ακόμη πιο ισχυρή,
άρα θα προξενούσε ακόμη μεγαλύτερες απώλειες, σε σχέση με την ατομική βόμβα.
Διότι, σε γενικές γραμμές, η πρόταση ήταν για μια βόμβα που θα περιείχε μια
μικρότερη ατομική βόμβα και με την ενέργεια της πρώτης αυτής έκρηξης θα
προκαλούνταν σύντηξη πυρήνων υδρογόνου σε ένα δεύτερο στάδιο. Η τεράστια
ενέργεια από αυτό το στάδιο θα χρησιμοποιούνταν μαζί με τα νετρόνια που
προκύπτουν για αντίδραση με λίθιο και για να δημιουργηθεί τρίτιο και με τη
σειρά του να δώσει σύντηξη και στο τέλος πάλι ατομική σχάση σε ουράνιο που
περιβάλλει όλη την υπόλοιπη κατασκευή ανεβάζοντας σε πρώτη φάση την ισχύ μιας
τέτοιας βόμβας κατά 500 φορές σε σχέση με εκείνη που έπεσε στη Χιροσίμα. Αυτό
που εννοούσε με τη συμβολική φράση «είναι αγόρι» ήταν πως η έκρηξη είχε αρκετή
ισχύ, άρα το λεγόμενο μοντέλο Τέλερ-Ούλαμ, μια ακόμη πιο ισχυρή βόμβα, θα
μπορούσε να δώσει ό,τι περίμενε η αμερικανική κυβέρνηση στο πλαίσιο του
ανταγωνισμού με την αντίπαλη πλευρά.
Η
βόμβα «με τα όλα της» έφθασε να ζυγίζει περίπου 74 τόνους. Η έκρηξη δημιούργησε
ένα νέφος με διάμετρο περίπου 3 χιλιόμετρα, το οποίο έφθασε σε ύψος 17
χιλιομέτρων, μέσα σε 90 δευτερόλεπτα, και συνέχισε να ανεβαίνει έως τα 33
χιλιόμετρα ενώ απλώθηκε σε ακτίνα 80 χιλιομέτρων. Δημιουργήθηκε ένας κρατήρας
με διάμετρο 1,9 χιλιόμετρα και βάθος 50 μέτρα. Δημιούργησε κύματα ύψους 6
μέτρων που σάρωσαν κάθε υποψία βλάστησης στα κοραλλιογενή αυτά νησιά, ενώ
θραύσματα από ραδιενεργά πλέον κοράλλια έπεφταν επάνω σε παραπλέοντα πλοία.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό κόλασης (ξανα)γεννήθηκε το φέρμιο.
Ενας
εξαιρετικός μηχανικός στην Καλιφόρνια, ο Αλμπερτ Γκιόρσο, που είχε ως τον
θάνατό του στο ενεργητικό του την ανακάλυψη 12 στοιχείων, εκείνη την ημέρα
κατάλαβε πως η έκρηξη θα έδινε εξαιρετικά ενεργητικά νετρόνια και ζήτησε να του
δώσουν τα χάρτινα φίλτρα που είχαν με αυτά εξοπλιστεί τα αεροπλάνα με αποστολή
μετά την έκρηξη να περνούν από επάνω και να... αιχμαλωτίζουν τα διάφορα εν
αιωρήσει σωματίδια. Επίσης ζήτησε δείγματα από τα πετρώματα εκεί όπου είχε
συμβεί η έκρηξη. Και η διαίσθησή του δεν τον γέλασε. Ανακάλυψε στα φίλτρα
αϊνστάνιο και στα πετρώματα ίχνη που πιστοποιούσαν ότι είχε δημιουργηθεί
φέρμιο. Μόνο που η ανακάλυψη αυτή έπρεπε να περιμένει τουλάχιστον τρία χρόνια
προτού ανακοινωθεί αφού το πείραμα του Teller είχε τον χαρακτηρισμό «Απόρρητο».
Γιατί
το είπαν έτσι
Αν
και μια ερευνητική ομάδα στο Ινστιτούτο Φυσικής που φέρει το όνομα του Νομπέλ
είχε καταφέρει βομβαρδίζοντας με οξυγόνο-16 στόχους από ουράνιο-238 να
δημιουργήσει και αυτή το ισότοπο-250 του νέου στοιχείου δημοσιεύοντας σχετική
εργασία τον Μάιο του 1954, θεωρήθηκε πως η ομάδα του Γκιόρσο είχε την πρωτιά
και άρα, όπως είναι το έθιμο, είχε και το δικαίωμα να προτείνει όνομα για το
νέο στοιχείο.
Είναι
φανερό πως στο στοιχείο αυτό δόθηκε το όνομα του ιταλού επιστήμονα που
θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους φυσικούς, και στη θεωρία και στην πράξη,
που υπήρξαν ποτέ. Ο Ενρίκο Φέρμι (1901-1954) το 1938 τιμήθηκε με το βραβείο
Νομπέλ Φυσικής και πήγε οικογενειακώς στη Στοκχόλμη για να μην ξαναγυρίσει ποτέ
στην Ιταλία αφού οι νόμοι του Μουσολίνι έθεταν σε κίνδυνο τη σύζυγό του που
ήταν εβραϊκής καταγωγής. Από τη Σουηδία κατευθύνθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες
και στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ήταν από τους πρωταγωνιστές στην
κατασκευή της ατομικής βόμβας. Οταν όμως μετά το τέλος του και τον φρικτό
απολογισμό των θυμάτων της βόμβας στην Ιαπωνία ο Εντουαρντ Τέλερ θέλησε να
προχωρήσουν οι Αμερικανοί, που είχαν πλέον εμπλακεί στον Ψυχρό Πόλεμο με τους
Σοβιετικούς, στην κατασκευή της θερμοπυρηνικής βόμβας, ενός ακόμη πιο
καταστρεπτικού όπλου, ο Φέρμι αντιτάχθηκε σθεναρά αλλά δυστυχώς μάταια. Είναι
λοιπόν ειρωνεία το ότι δόθηκε το όνομα του Φέρμι σε στοιχείο που βρέθηκε στα
αποκαΐδια μιας δοκιμής για την απεχθή στον Φέρμι βόμβα.
Αριθμοί
κυκλοφορίας
Ατομικός
αριθμός: 100
Ατομικό
βάρος: 257 (του πιο μακρόβιου
ισοτόπου του)
Σημείο
τήξης: 1.500 οC (κατ' εκτίμηση)
Σημείο
ζέσης: Αγνωστο
Πυκνότητα: Αγνωστη
Αριθμός
ισοτόπων: 20
Τι
θέλει από τη ζωή μας
Τίποτα,
διότι πρώτα από όλα υπάρχει σε ασήμαντες ποσότητες για να βλάψει έστω και έναν
άνθρωπο αφού παράγεται σε ποσότητα μερικών μικρογραμμαρίων κάθε χρόνο για
ερευνητικούς και μόνο σκοπούς. Δεν παύει πάντως να είναι επικίνδυνη η χωρίς
προφυλάξεις επαφή μαζί του αφού είναι ραδιενεργό εκπέμποντας σωματίδια-α. Τα
σωματίδια-α ναι μεν δεν μπορούν να διαπεράσουν το δέρμα μας αλλά, αν με κάποιον
άλλον τρόπο όπως είναι η αθέλητη κατάποση και η εισπνοή εισχωρήσουν στον
οργανισμό, τότε δρουν καταστρεπτικά για τα εσωτερικά όργανα.
Πόλεμος
και ειρήνη
Ανήκει
στην ομάδα των ακτινιδίων που περιλαμβάνει ραδιενεργά στοιχεία. Είναι το
στοιχείο με τον μεγαλύτερο ατομικό αριθμό που μπορεί να παραχθεί σε
αντιδραστήρα. Παράγεται φέρμιο-253 βομβαρδίζοντας πλουτώνιο-239 με νετρόνια στο
περιβάλλον ενός πυρηνικού αντιδραστήρα. Εχει χρόνο ημιζωής τρεις ημέρες. Δεν
αποκλείουν το ότι κάποια ημέρα θα χρησιμοποιηθεί σε ιατρικές εφαρμογές. Για να
καταλάβουμε όμως το πόσο φευγαλέο πράγμα είναι η δημιουργία του, αρκεί να
αναφέρουμε πως το πιο μακρόβιο ισότοπο είναι το φέρμιο-257 που έχει χρόνο
ημιζωής 100 ημέρες αλλά εύκολα απορροφά ένα νετρόνιο στον πυρήνα του και
μετατρέπεται σε φέρμιο-258 που έχει χρόνο ημιζωής μόλις 0,37 του χιλιοστού του
δευτερολέπτου.
Απορίες
λογικές και μη
Αφού
δημιουργήθηκε μόλις το 1952, είναι σωστό να συμπεράνουμε πως δεν υπήρξε ποτέ
άλλοτε, σε κάποια άλλη στιγμή στην ιστορία της Γης;
Το
φέρμιο είναι ένα ακόμη από εκείνα τα στοιχεία που κάποτε υπήρξαν επί
εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια με έναρξη πριν από περίπου 1,8 δισεκατομμύρια
χρόνια στους λεγόμενους φυσικούς αντιδραστήρες στην τοποθεσία Οκλο στη χώρα της
Αφρικής που ονομάζεται Γκαμπόν. Εκεί στο πλούσιο σε ουράνιο έδαφος έγιναν
πυρηνικές αντιδράσεις που δημιουργούσαν και τα υπερουράνια στοιχεία με
ατομικούς αριθμούς από 93 που ήταν το ποσειδώνιο ως 100 που ήταν το φέρμιο.
Το
πρώτο τεχνητό πόδι που προσομοιώνει την αίσθηση της αφής στο χαμένο άκρο
παρουσιάστηκε τη Δευτέρα από ερευνητές στη Βιέννη. «Νιώθω σαν να έχω και πάλι
πόδι» δηλώνει ο πρώτος ασθενής που το δοκίμασε.
Η
τεχνολογία δοκιμάστηκε στον 54χρονο Βόλφγκανγκ Ράνγκερ, ο οποίος έχασε το πόδι
από το γόνατο και κάτω λόγω θρόμβωσης που υπέστη το 2007.
Σε
πρώτη φάση υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση, κατά την οποία οι απολήξεις των
αισθητικών νεύρων του ποδιού, οι οποίες κανονικά δίνουν το αίσθημα της αφής,
μεταμοσχεύθηκαν στον μηρό, λίγο κάτω από το δέρμα.
Εκεί,
οι νευρικές απολήξεις διεγείρονται από συσκευές που δέχονται σήματα από έξι
αισθητήρες πίεσης στο πέλμα του τεχνητού μέλους.
Προσομοίωση
της αίσθησης του πραγματικού κάτω άκρου
Κάθε
φορά που ο Ράνγκερ πατάει στο έδαφος, ή ασκεί πίεση στο πέλμα, τα νεύρα του
δέχονται σήματα που προσομοιώνουν την αίσθηση ενός πραγματικού κάτω άκρου.
«Σε
ένα υγιές πόδι, η λειτουργία αυτή επιτελείται από υποδοχείς του δέρματος, οι
οποίοι όμως λείπουν σε αυτή την περίπτωση. Παρόλα αυτά, οι αγωγοί της
πληροφορίας, δηλαδή τα νεύρα, παραμένουν άθικτοι» εξηγεί στο Γαλλικό Πρακτορείο
Ειδήσεων ο καθηγητής Χιούμπερτ Έγκερ του Πανεπιστημίου του Λιντς, εφευρέτης του
τεχνητού μέλους.
Τρέξιμο,
ποδήλατο, αναρριχήσεις
Έπειτα
από έξι μήνες δοκιμών, ο Ράνγκερ μπορεί πλέον να τρέχει, να κάνει ποδήλατο,
ακόμα και αναρριχήσεις. «Νιώθω σαν να έχω και πάλι πόδι. Τώρα πια δεν γλιστράω
στον πάγο και μπορώ να καταλάβω αν περπατάω σε χαλίκι, τσιμέντο, γρασίδι ή
άμμο. Μπορώ να νιώσω ακόμα και μικρές πέτρες» αναφέρει ενθουσιασμένος.
Το
τεχνητό πόδι που αισθάνεται δεν είναι η πρώτη καινοτομία του καθηγητή Έγκερ -το
2010 είχε παρουσιάσει ένα βιονικό χέρι που ελέγχεται με τα κινητικά νεύρα που
απομένουν στο ακρωτηριασμένο άκρο.
Το
τεχνητό κάτω άκρο ακολουθεί την αντίστροφη διαδικασία, αφού στέλνει σήματα στον
εγκέφαλο αντί να τα λαμβάνει.
Ο
δρ Έγκερ ελπίζει τώρα ότι θα υπάρξουν εταιρείες που ενδιαφέρονται να
αξιοποιήσουν εμπορικά την ιδέα και να ρίξουν έτσι το κόστος.
Σήμερα,
τα τεχνητά κάτω άκρα υψηλής τεχνολογίας κοστίζουν από 10 μέχρι 30 χιλιάδες
ευρώ.